Obesiti bukan sekadar isu penampilan atau “kurang disiplin”. Ia ialah keadaan kesihatan kronik yang dipengaruhi oleh biologi, persekitaran, corak pemakanan, aktiviti fizikal, tidur, ubat-ubatan dan faktor psikososial. Di Malaysia, isu ini semakin penting: NHMS 2023 melaporkan 54.4% orang dewasa mempunyai berat badan berlebihan atau obesiti.
JAWAPAN RINGKAS
Obesiti ialah pengumpulan lemak badan berlebihan yang boleh meningkatkan risiko diabetes jenis 2, tekanan darah tinggi, kolesterol tinggi, penyakit jantung, masalah sendi dan beberapa penyakit lain. Di Malaysia, penilaian biasanya melibatkan BMI, lilitan pinggang dan keadaan kesihatan berkaitan. Rawatan boleh merangkumi perubahan gaya hidup, sokongan tingkah laku, ubat anti-obesiti dan, bagi sesetengah individu, pembedahan bariatrik.
APA YANG ANDA PERLU TAHU
- Obesiti ialah penyakit kronik, bukan kegagalan peribadi.
- BMI berguna sebagai alat saringan tetapi tidak menceritakan keseluruhan keadaan kesihatan seseorang.
- Garis panduan Malaysia menggunakan cut-off Asia yang lebih rendah untuk mengenal pasti risiko.
- Rawatan tidak semestinya bermula dengan ubat; ia bergantung pada tahap risiko, komorbiditi dan penilaian klinikal.
- Penurunan berat yang sederhana sekalipun boleh memberi manfaat kesihatan bagi sesetengah individu.
Kandungan Artikel
Apa Itu Obesiti?
Obesiti merujuk kepada pengumpulan lemak badan yang berlebihan sehingga boleh menjejaskan kesihatan. Ia berkait dengan peningkatan risiko penyakit metabolik dan kardiovaskular, termasuk diabetes jenis 2, hipertensi dan dislipidemia.
Penting untuk membezakan antara “berat badan” dan “kesihatan”. Dua individu dengan berat yang sama mungkin mempunyai komposisi badan, lilitan pinggang, tahap kecergasan dan risiko metabolik yang berbeza.
Sebab itu penilaian kesihatan tidak sepatutnya bergantung pada penimbang sahaja.
Seberapa Besar Isu Obesiti di Malaysia?
Menurut NHMS 2023, 54.4% orang dewasa Malaysia mempunyai BMI sekurang-kurangnya 25 kg/m², iaitu kategori berat badan berlebihan atau obesiti mengikut definisi yang digunakan dalam laporan tersebut. Prevalens obesiti sahaja dilaporkan sekitar 21.8%.
NHMS 2023 turut melaporkan obesiti abdomen pada 54.5% orang dewasa berdasarkan ukuran lilitan pinggang.
Angka ini menunjukkan bahawa pengurusan berat badan bukan isu niche. Ia berkait rapat dengan beban diabetes, tekanan darah tinggi, kolesterol tinggi dan penyakit tidak berjangkit lain di Malaysia.
Bagaimana Obesiti Dinilai?
BMI
BMI atau indeks jisim badan dikira dengan formula:
BMI = berat badan (kg) ÷ tinggi² (m²)
Clinical Practice Guidelines: Management of Obesity Malaysia 2023 mencadangkan saringan BMI dan lilitan pinggang dilakukan setiap tahun.
Untuk populasi Asia, garis panduan Malaysia menggunakan cut-off berikut sebagai panduan saringan:
- Pre-obesiti / berat badan berlebihan: BMI sekitar 23 kg/m² dan ke atas
- Obesiti: BMI melebihi 27.5 kg/m²
Walau bagaimanapun, BMI bukan ukuran lemak badan secara langsung. Individu yang sangat berotot, warga emas atau sesetengah kumpulan lain mungkin memerlukan tafsiran yang lebih kontekstual.
Lilitan pinggang
Lemak yang terkumpul di bahagian abdomen berkait dengan risiko metabolik. Oleh itu, ukuran lilitan pinggang memberi maklumat tambahan yang tidak dapat diberikan oleh BMI sahaja.
Komorbiditi
Doktor juga mungkin menilai sama ada terdapat:
- diabetes atau prediabetes
- tekanan darah tinggi
- kolesterol tinggi
- fatty liver / MASLD
- sleep apnea
- masalah sendi
- PCOS
- penyakit kardiovaskular
Penilaian ini penting kerana rawatan obesiti sepatutnya bertujuan memperbaiki kesihatan, bukan hanya mengejar nombor tertentu pada penimbang.
Apa Punca Obesiti?
Keadaan ini biasanya tidak mempunyai satu punca tunggal.
Antara faktor yang boleh menyumbang ialah:
Pengambilan tenaga melebihi keperluan
Makanan dan minuman berkalori tinggi yang kerap boleh menyumbang kepada lebihan tenaga dari masa ke masa.
Aktiviti fizikal yang rendah
Persekitaran kerja sedentari, kurang berjalan dan rutin harian yang kurang aktif boleh mengurangkan penggunaan tenaga.
Faktor biologi dan genetik
Genetik boleh mempengaruhi selera makan, rasa kenyang, penyimpanan lemak dan tindak balas badan terhadap penurunan berat.
Tidur
Tidur yang tidak mencukupi boleh mempengaruhi selera makan, pilihan makanan dan tahap tenaga untuk aktiviti fizikal.
Ubat tertentu
Sesetengah ubat boleh dikaitkan dengan kenaikan berat. Jangan hentikan ubat sendiri; bincangkan dengan doktor jika anda bimbang.
Faktor psikologi dan persekitaran
Stress, pemakanan emosi, akses kepada makanan, jadual kerja dan faktor sosial juga boleh memainkan peranan.
Apakah Risiko Kesihatan Yang Berkaitan Dengan Obesiti?
Keadaan ini boleh meningkatkan risiko beberapa keadaan, termasuk:
- diabetes jenis 2
- hipertensi
- penyakit jantung dan strok
- dislipidemia
- masalah sendi dan osteoartritis
- sleep apnea
- fatty liver
- sesetengah jenis kanser
- masalah kesuburan atau kesihatan reproduktif bagi sesetengah individu
Risiko sebenar seseorang bergantung pada umur, sejarah keluarga, tabiat merokok, kecergasan, taburan lemak badan, tekanan darah, keputusan darah dan banyak faktor lain.
Bagaimana Obesiti Dirawat?
Pengurusan berat badan sebaiknya dilihat sebagai pelan jangka panjang.
1. Pemakanan
Garis panduan Malaysia mengesyorkan pelan pemakanan diindividualkan mengikut umur, jantina, tahap aktiviti, komorbiditi, motivasi dan sasaran.
Tidak ada satu corak diet yang sesuai untuk semua orang.
Untuk panduan yang lebih menyeluruh, lihat cara turunkan berat badan secara sihat melalui pemakanan, aktiviti fizikal, tidur dan perubahan gaya hidup.
Matlamat yang lebih praktikal biasanya termasuk:
- mengurangkan minuman bergula
- meningkatkan protein dan serat yang sesuai
- mengawal saiz hidangan
- memilih makanan yang lebih mengenyangkan
- mengurangkan makanan ultra-proses secara berperingkat
- membina corak makan yang boleh dikekalkan
2. Aktiviti fizikal
CPG Malaysia menggalakkan aktiviti fizikal untuk semua individu dengan berat badan berlebihan dan menyatakan sekurang-kurangnya 150 minit seminggu aktiviti intensiti sederhana, dengan peningkatan kepada 300 minit seminggu apabila sesuai. Gabungan aktiviti aerobik dan resistance training juga ditekankan.
Namun, orang yang baru bermula tidak perlu terus mengejar angka tinggi. Konsistensi dan peningkatan beransur-ansur lebih penting.
3. Sokongan tingkah laku
Pelan rawatan boleh merangkumi:
- penetapan matlamat
- self-monitoring
- motivational interviewing
- sokongan psikologi
- strategi menangani emotional eating
- pemantauan tidur dan rutin
4. Ubat anti-obesiti
Ubat mungkin dipertimbangkan bagi sesetengah pesakit selepas penilaian doktor.
CPG Malaysia menyatakan farmakoterapi obesiti hendaklah digunakan sebagai tambahan kepada pemakanan, senaman dan perubahan tingkah laku, bukan bersendirian. Garis panduan tersebut menyenaraikan BMI ≥30 kg/m² tanpa komorbiditi atau BMI ≥27 kg/m² dengan komorbiditi sebagai indikasi umum untuk mempertimbangkan farmakoterapi.
Antara rawatan yang kini banyak dibincangkan ialah GLP-1 untuk turun berat badan, tetapi penggunaannya perlu dinilai berdasarkan keadaan kesihatan dan indikasi produk tertentu.
Pilihan rawatan telah berkembang dengan kemunculan ubat seperti agonis reseptor GLP-1 dan terapi dual GIP/GLP-1. Walau bagaimanapun, setiap ubat mempunyai indikasi, kontraindikasi, kesan sampingan dan status pendaftaran yang berbeza.
5. Pembedahan bariatrik
Bagi sesetengah individu dengan obesiti yang lebih teruk atau komplikasi berkaitan berat, pembedahan bariatrik mungkin dipertimbangkan selepas penilaian menyeluruh.
Ia bukan “jalan mudah”. Ia ialah rawatan perubatan yang memerlukan pemilihan pesakit, persediaan, pemantauan dan susulan jangka panjang.
Adakah Turun 5% Berat Badan Sudah Memberi Manfaat?
Bagi sesetengah orang, penurunan berat yang sederhana boleh memperbaiki penanda metabolik seperti tekanan darah, kawalan glukosa dan lipid.
Contohnya, seseorang yang bermula pada 100 kg tidak semestinya perlu mencapai 60 kg untuk mula mendapat manfaat kesihatan. Sasaran perlu disesuaikan dengan keadaan, komorbiditi dan matlamat rawatan.
Bila Patut Jumpa Doktor?
Pertimbangkan penilaian perubatan jika:
- berat terus meningkat walaupun sudah membuat perubahan munasabah
- anda mempunyai diabetes, tekanan darah tinggi atau kolesterol tinggi
- anda berdengkur kuat atau mengantuk berlebihan pada siang hari
- terdapat simptom hormon atau gangguan haid
- anda mengambil ubat yang mungkin mempengaruhi berat
- anda sedang mempertimbangkan ubat untuk turun berat
- anda mengalami obesiti bersama masalah kesihatan lain
Doktor boleh membantu menentukan sama ada anda memerlukan ujian lanjut, rawatan komorbiditi, rujukan kepada dietitian atau penilaian untuk rawatan farmakologi.
Kesimpulan
Obesiti ialah keadaan kronik yang memerlukan pendekatan lebih luas daripada “makan kurang, bergerak lebih”. Penilaian yang baik melihat BMI, lilitan pinggang, keadaan kesihatan, tabiat, ubat, psikologi dan matlamat individu.
Rawatan terbaik ialah rawatan yang selamat, berasaskan bukti, sesuai dengan keadaan kesihatan dan boleh dikekalkan dalam jangka panjang.
Sumber & Rujukan
2. Institute for Public Health. National Health and Morbidity Survey 2023.
Discussion about this post